De weg

Na onze spirituele en vooral bijzondere ervaring bij Mount Kailash rijden we in drie dagen terug naar Lhasa. Over de volle lengte van de route (zo'n 1200 kilometer) is zojuist de nieuwe asfaltweg in gebruik genomen. Over hoogvlaktes, passen van meer dan 5.000 meter hoog en door valleien is een moderne en hoogwaardige infrastructuur ontwikkeld. We denken even terug aan Nepal. Al eerder schreven we dat het ze daar niet eens lukt om welke ontwikkeling dan ook de vallei van Kathmandu uit te krijgen. Dan doen die chinezen het hier in Tibet helemaal zo gek nog niet. Maar al snel moeten we onze eigen gedachten corrigeren. China heeft Tibet bezet en het aanleggen van wegen, vliegvelden en spoorlijnen mag daarvoor, volgens ons, nooit als excuus dienen. Bovendien wordt ons verteld dat we maar eens moeten rondkijken in de nog meer afgelegen gebieden in het noorden van Tibet. Niks geen ontwikkeling. Daar wordt de inheemse bevolking aan hun eigen lot overgelaten. Nee, deze weg dient vooral ter meerdere eer en glorie van de chinezen zelf. Zo kunnen ze de buitenwereld tonen dat ze het toch echt goed voor hebben met de tibetanen. Voordeel van zo'n weg is natuurlijk ook dat alle toeristen zo snel mogelijk van A naar B (en terug) kunnen worden vervoerd. Dan hoeven ze zich niet langer dan strikt noodzakelijk op te houden in Tibet. Wij hadden niet voor niets drie vergunningen nodig, waarvan een van het leger!

De weg legt ook een ander probleem bloot. Inmiddels vormen de tibetanen in eigen land een minderheid. Dat is een behoorlijk staaltje van bevolkingspolitiek. Als je het als een van de vele chinezen in de grote stad in China niet redt, dan mag je je diensten bewijzen in Tibet. De 'gelukkigen' komen terecht in de stad Lhasa (niet te benijden is overigens de chinese soldaat die gestationeerd wordt bij een checkpoint op een pas van 5.000 meter hoog). Maar goed, op die manier wonen er hier al veel meer chinezen dan tibetanen. Hoe makkelijk is het om hier alleen maar boos over te worden. Hoe wijs is vervolgens de gedachte van de Dalai Lama die hierover zegt dat het niet alle chinezen zijn die iets kwalijk genomen kan worden. Het is 'slechts' de overheid die hier fout zit. Deze wijze insteek neemt niet weg dat de tibetanen door die overheid op dit moment wel als minderheid worden behandeld.

Zo verdienden tibetanen bij het aanleggen van de weg niet meer dan 5 euro per dag, daar waar de chinese arbeiders maar liefst 20 euro per dag betaald kregen. Maar ook de 'veelverdieners' benijden we niet. Iedereen slaapt in een koud kampement langs de weg. Op een aantal plekken zijn nog afrondende werkzaamheden bezig en zien we de kleine en vooral koude tentjes op de bevroren vlaktes langs de weg staan. Het moet beslist geen lolletje zijn om hier aan de weg te werken. En een graafmachine of bulldozer zien we nauwelijks. Bijna iedereen staat met een schop in de hand de berm te verstevigen of graaft afwateringskanaaltjes. Onderweg komen we een monument tegen voor een arbeider die is overleden tijdens het werken aan de weg. Gelet op de ontzettend primitieve omstandigheden kunnen we ons niet voorstellen dat het er maar één is geweest.

Brengt de weg dan alleen maar ellende? In ieder geval maken de nomaden er nu dankbaar gebruik van. Met vrachtwagens en andere meer vreemde, maar prachtig kleurig versierde gemotoriseerde voertuigen vervoeren zij nu hun hele hebben en houden van vlakte naar vlakte. Dat is een mooi gezicht. Overal langs de weg zijn nederzettingen opgetrokken waar rondom grote kuddes schapen of yaks op zoek zijn naar nog wat eetbaars in de grond. Maar de chinese overheid maakt ook heel handig gebruik van dit vertrouwde rondtrekkende fenomeen. Tussen de reizende gezelschappen bevinden zich ook chinese nep-nomaden die speuren naar vluchtende tibetanen richting Nepal en India (je zou toch die chinees zijn die op zo'n steppe wordt gestationeerd...). Tibetanen kunnen in principe geen paspoort krijgen, tenzij je een hoge partijfunctionaris kent, waardoor reizen naar India, en dus naar de Dalai Lama, een praktische onmogelijkheid wordt. Cynisch genoeg heet het deel van de weg dat Lhasa met Kathmandu (en uiteindelijk India) verbindt de 'Friendship Highway'. Een vriendschap tussen chinezen en nepalezen blijkbaar. Voor de tibetanen zelf valt er weinig vriendelijks te halen uit deze grensoverschrijdende weg. En als de hoogste Lama in India niet bezocht kan worden dan kom je in eigen land ook niet ver met het afleggen van bezoeken aan een hoge Lama. In Shigatse bekijken we het Tashilhunpo Klooster dat wordt geleid door de één na hoogste Lama, na de Dalai Lama. De middels reïncarnatie aangewezen monnik die nu de 17e Panchen Lama vertegenwoordigt, is door de chinese overheid inmiddels 'vervangen' door een exemplaar van meer chinese gezindheid. Waar de echte Panchen Lama is gebleven, is onbekend. De chinese overheid ontkent overigens iedere betrokkenheid... De rondleiding door het klooster valt ook wat tegen. En dat heeft niet alleen te maken met de flinke hagel- en sneeuwbui die we over ons heen krijgen. In dit enorme complex is maar een paar ruimtes opengesteld voor toeristen die per ruimte ook nog eens vijftien euro per foto moeten betalen. De 26 meter hoge Boeddha slaan we dan maar gratis en voor niks op in ons hoofd.

In datzelfde Shigatse merken we dat de bouwdrift van de chinezen geen grenzen kent. Daar blijven we toch van onder de indruk. De spoorlijn uit Lhasa wordt namelijk over de permafrost doorgetrokken naar Shigatse. En alsof dat nog niet genoeg is, wordt en passant de stad zelf ook nog even onder handen genomen (the sky is the limit!), waardoor het er één grote bouwput is. Niet alleen wordt overal riolering aangelegd, maar ook worden in één keer alle bouwwerken in alle straten voorzien van een tibetaans motiefje. De tibetaanse cultuur verwordt hiermee wel tot een folkloristische aangelegenheid in een chinese omgeving.

En zo is Lhasa ook verworden tot een zeer moderne chinese stad op 3.500 meter hoogte! De chinezen houden hier alles dat is gerelateerd aan het boeddhisme in het algemeen en aan de Dalai Lama in het bijzonder, graag onder controle. Zo gaat ons spontane bezoekje aan het Potala paleis (voormalige residentie van de Dalai Lama) niet door, althans niet eerder dan dat de autoriteiten zich er mee bemoeid hebben. We moeten ons registreren met paspoort en al en de volgende dag, om 14.00 uur mogen we ons melden voor een bezoek aan het paleis. We krijgen precies twee uur de tijd om in dit immense gebouw rond te kijken. Het nemen van foto's is verboden. Overigens wappert de chinese vlag fier op het dak van dit historische gebouw.

Toch is er nog wel tibetaanse cultuur terug te vinden. Op het Barkhor Plein lopen de tibetanen nog steeds stoïcijns hun kora's rond de Jokhang Tempel, terwijl ze onder constant toezicht staan van camera's en rondlopende militairen en politie. Zodra de camera's een groepje tibetanen registreren, zorgen de militairen ervoor dat ze weer uit elkaar gedreven worden. De tibetanen laten zich hierdoor niet afleiden. Gedreven alsof er nooit iets is veranderd, prostreren ze met honderden tegelijk voor de tempel. Een prachtige vorm van devotie voor de Boeddha. Mooi dat het nog kan.